Menopoz sonrası kanama: normal mi, neden olur?

Menopoz sonrası kanama nedir?

Menopoz, başka bir neden olmadan ardışık 12 ay hiç adet görmemekle anlaşılır (WHO). Bu 12 ay dolduktan sonra vajinadan gelen her kanamaya menopoz sonrası kanama (postmenopozal kanama) denir. Miktarı önemli değildir. Hafif bir lekelenme, iç çamaşırında pembe ya da kahverengi bir iz, tek seferlik bir kanama da bu tanıma girer. NHS, kanama bir kez olsa, yalnızca lekelenme olsa ya da gördüğünün kan olduğundan emin olmasan bile hekime görünmeni önerir (NHS, Symptoms).

Bu, perimenopozdaki düzensiz kanamadan farklıdır. Perimenopozda adetler seyrekleşir, bazen birkaç ay atlanıp yeniden gelir. 12 aylık süre dolmadan gelen kanama genellikle menopoz sonrası kanama sayılmaz. Ama Sağlık Bakanlığı, menopoz öncesinde ve sonrasında görülen düzensiz kanamaların olağan kabul edilmemesini ve mutlaka hekime başvurulmasını önerir (HSGM). NHS de hâlâ adet görüyorsan ama kanaman öncekinden belirgin biçimde arttıysa hekime görünmeni önerir (NHS, Symptoms).

Menopoz sonrası kanama neden ciddiye alınır?

Önce rahatlatıcı kısım: NHS, menopoz sonrası kanamanın çoğu zaman ciddi bir nedene bağlı olmadığını belirtir. Ama aynı kaynak bunun kanser belirtisi de olabileceğini ve kanserin erken bulunduğunda tedavisinin daha kolay olabileceğini vurgular (NHS, Postmenopausal bleeding).

Rakamlar bu dengeyi iyi gösterir. Çok sayıda çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde (birçok çalışmanın sonuçlarını birleştiren araştırma):

• Menopoz sonrası kanaması olan kadınların yaklaşık yüzde 9’unda endometrium kanseri (rahim iç zarı kanseri) bulundu. Yani kanama yaşayanların büyük çoğunluğunda neden kanser değildi.
• Endometrium kanseri olan kadınların ise yaklaşık yüzde 91’inde menopoz sonrası kanama vardı (Clarke ve ark., 2018).

Yani kanama çoğu zaman kanser değildir, ama endometrium kanseri çoğu zaman kendini önce kanamayla gösterir. Kanamayı ciddiye almanın amacı panik değil, bu erken işareti kaçırmamaktır.

Menopoz sonrası kanama neden olur?

NHS, menopoz sonrası kanamanın nedenlerini en sıktan aza doğru şöyle sıralar (NHS, Postmenopausal bleeding):

• Doku incelmesi (atrofi): Östrojen azaldıkça vajinanın iç yüzeyi (atrofik vajinit) ya da rahim iç zarı (endometriyal atrofi) incelir ve iltihaplanabilir. Bu ince doku kolayca kanayabilir. En sık nedendir.
• Polipler: Rahim ağzında ya da rahim içinde gelişen, genellikle kanser olmayan küçük et benleri.
• Rahim iç zarının kalınlaşması (endometriyal hiperplazi): Hormon tedavisi, yüksek östrojen düzeyleri ya da fazla kilo buna yol açabilir. Kendisi kanser değildir, ama zamanla rahim kanserine ilerleyebilir; bu yüzden takip gerektirir.

Daha seyrek nedenler arasında rahim kanseri ve yumurtalık kanseri gibi kanserler vardır (NHS, Postmenopausal bleeding).

Bu nedenlerin hangisinin söz konusu olduğunu belirtilerden anlamak mümkün değildir. Ağrısız, az ve tek seferlik bir kanama da iyi huylu bir nedenden kaynaklanabilir, kanserden de. Ayrımı ancak muayene ve incelemeler yapar.

Kanama nereden geliyor?

Menopozdan sonra iç çamaşırında ya da tuvalet kâğıdında kan gördüğünde kanamanın nereden geldiği her zaman açık olmayabilir. Vajinadan gelen kanama, idrardaki kan ya da makattan gelen kan birbirine karışabilir. Bu ayrımı kendi başına yapmak zorunda değilsin. NHS, gördüğünün kan olduğundan emin olmasan bile hekime görünmeni önerir (NHS, Symptoms). Hekime ne gördüğünü, ne zaman ve hangi koşulda fark ettiğini olduğu gibi anlatman yeterlidir; ayrımı muayene yapar.

Hangi incelemeler yapılır?

Bu bölüm bilgi amaçlıdır; hangi incelemenin gerektiğine hekimin karar verir. NHS’e göre şunlar yapılabilir (NHS, Postmenopausal bleeding):

• Fizik muayene: Hekim karnını ve vajinayı elle muayene ederek kitle, hassasiyet ya da şişlik olup olmadığına bakar.
• Pelvik muayene: Spekulum denen bir aletle vajina duvarlarına ve rahim ağzına bakılır.
• Vajinal ultrason: Vajinaya yerleştirilen küçük bir prob ile rahim ve yumurtalıklar görüntülenir. Rahim iç zarının görünümü bu incelemenin önemli bir parçasıdır.
• Histeroskopi ve biyopsi: İnce, ucunda kamera olan bir aletle rahim ağzından geçilerek rahmin içine bakılır ve küçük bir doku örneği (biyopsi) alınır. Örnek laboratuvarda incelenir. Bu işlem lokal ya da genel anestezi altında yapılabilir.

Bu incelemelerin çoğu kısa sürer. Sonuçlar normal çıkarsa ek bir şey gerekmeyebilir; bir neden bulunursa seçenekleri hekiminle konuşursun.

Menopoz sonrası kanamada hangi doktora, ne kadar çabuk gitmeli?

Kanamayı fark ettiğinde “bir daha olursa giderim” diye beklemeye gerek yok. Kısa süre içinde bir randevu al. Kanama kendiliğinden durmuş olsa bile bu, değerlendirme gereğini ortadan kaldırmaz. Yıllık kontrolüne birkaç ay kaldıysa da o tarihi bekleme; menopoz sonrası kanama, rutin kontrolü beklemeden ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Kanama hafif olduğu için kendini hekimi meşgul ediyormuş gibi hissetmen gerekmez.

İngiltere’de NHS bu durumda aile hekiminin hastayı hastaneye ya da menopoz sonrası kanama kliniğine yönlendirmesini ve uzman görüşmesi için 2 haftadan fazla beklenmemesini öngörür (NHS, Postmenopausal bleeding). Bu süre, durumun ne kadar önemsendiğini gösteren iyi bir ölçüdür. Türkiye’de aile hekimine ya da doğrudan kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurabilirsin. Randevu alırken “menopozdan sonra kanamam oldu” demek, durumun önceliğini anlatır.

Sonuçları beklerken

İnceleme ile sonuç arasındaki günler kaygılı geçebilir. Bu çok doğal bir tepkidir. Bu süreçte şunları akılda tutmak işine yarar:

• Kanama yaşayanların çoğunda neden kanser değildir; incelemelerin amacı nedeni netleştirmektir (Clarke ve ark., 2018; NHS, Postmenopausal bleeding).
• Kanama tekrarlarsa ya da artarsa bunu not et ve hekimine bildir.
• Sonucu ne zaman ve nasıl öğreneceğini, kimi arayabileceğini görüşmenin sonunda sor.
• Kanama için kendi başına bir ilaç ya da vajinal ürün kullanmaya başlamadan önce hekiminle konuş.

Sonuç ne olursa olsun, erken başvurmuş olman sana zaman kazandırır.

Görüşmeye giderken ne not etmeli?

Hekimin büyük olasılıkla şu soruları soracak; cevaplarını önceden yazmak işini kolaylaştırır:

• Son adetini ne zaman gördün? Tarihi tam bilmiyorsan yaklaşık ay ve yıl yeterlidir.
• Kanama ne zaman başladı, kaç gün sürdü, kaç kez oldu?
• Miktarı nasıldı: lekelenme mi, ped gerektiren bir kanama mı?
• İlişki sırasında ya da sonrasında mı oldu?
• Ağrı, kötü kokulu akıntı, idrarda yanma gibi eşlik eden şikâyetler var mı?
• Hormon tedavisi ya da başka hangi ilaçları kullanıyorsun?

Bu kanamanın menopoz sürecinde nereye oturduğunu anlamak için menopoz kaç yaşında başlar, ne kadar sürer? sayfasındaki 12 ay kuralına da bakabilirsin. Kontrole genel hazırlık için doktora gitmeden önce sayfası işine yarar.