45 yaşında adet düzensizliği: perimenopoz mu, ne zaman doktora?

Ne fark edersin?

40’lı yaşlarda adetlerin eskisi gibi saat gibi gelmemesi çok sık görülen bir durumdur. NHS’e göre perimenopozun ilk işaretlerinden biri genellikle adetlerin değişmesidir: daha sık ya da daha seyrek gelebilir, kanama azalabilir ya da artabilir (NHS, Symptoms). The Menopause Society, döngülerin başta çoğu kez biraz kısaldığını, ilerledikçe uzunluğun 7 gün ve daha fazla değişebildiğini, geç dönemde ise 60 gün ve üzeri adet atlamaların görüldüğünü anlatır (The Menopause Society, Perimenopause).

Yani bir ay 24 günde, ertesi ay 38 günde adet görmek; arada bir ayı tamamen atlamak; bir dönem çok az, bir dönem çok fazla kanamak bu yıllarda karşılaşılabilecek örüntülerdir.

Döngü neden değişir?

Menopoza geçiş, yumurtalık işlevinin yavaş yavaş azalmasıyla olur. STRAW+10 çalışma grubu, geç geçiş döneminde döngü uzunluğunun daha değişken hâle geldiğini, hormon düzeylerinde aşırı dalgalanmalar olduğunu ve yumurtlamanın olmadığı döngülerin sıklaştığını belirtir (Harlow ve ark., 2012). Bu değişkenlik, adetin bazen erken, bazen geç gelmesi olarak hissedilir.

Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği de geçişin 40’lı yaşlardan itibaren yumurtlamanın azalmasına bağlı düzensiz kanamalar ve sıcak basmalarıyla başlayabileceğini belirtir (TJOD).

Hangi evredesin? STRAW+10

Uluslararası STRAW+10 sınıflaması geçişi döngü örüntüsüne göre evrelere ayırır (Harlow ve ark., 2012):

• Erken menopozal geçiş: Ardışık döngü uzunlukları arasında 7 gün ve üzeri farkın kalıcı olması, yani ilk düzensiz döngüden sonraki 10 döngü içinde yinelenmesi.
• Geç menopozal geçiş: 60 gün ve daha uzun süre adet görmeme. Bu evre ortalama 1–3 yıl sürer ve sıcak basması bu evrede sık görülür.
• Postmenopoz: Son adetten sonra 12 ay adet görülmemesi. Son adet ancak bu 12 ay dolunca kesinleşir.

Bu ölçütler yaş, etnik köken ya da vücut yapısından bağımsız olarak kullanılmak üzere önerilmiştir (Harlow ve ark., 2012). Kendi döngü örüntünün hangi evreye benzediğine kısa testle bakabilirsin; sonuç tanı değildir.

45 yaşında bu normal mi?

Çoğu zaman evet. Türkiye’de ortalama menopoz yaşı 47–49’dur (HSGM; TJOD). NICE kılavuzu 45 yaş ve üzerinde, başka açıdan sağlıklı kişilerde yeni başlayan sıcak basması ile döngü değişikliğinin bir arada olmasını laboratuvar testi gerekmeden perimenopoz sayar. Hormonal doğum kontrolü kullanmayan biri en az 12 ay adet görmediyse bu da menopoz olarak kabul edilir (NICE NG23, 1.3.1). TJOD de bir yıl adet olmamasının menopoz tanısı için yeterli olduğunu söyler (TJOD). NICE ayrıca bazı etnik kökenlerde ve bazı uzun süreli hastalıklarda menopozun daha erken yaşta görülebileceğini hatırlatır (NICE NG23, 1.3.3). Perimenopozun genel tablosu için perimenopoz nedir sayfasına bakabilirsin.

“Normal” demek, her kanamanın göz ardı edilebileceği anlamına gelmez. ACOG, menopoza yaklaşırken adetlerin değişmesinin olağan olduğunu ama bu değişikliklerin yine de jinekologla konuşulması gerektiğini vurgular (ACOG, FAQ162).

Hangi kanamalar normal değişim sayılmaz?

ACOG’a göre şu kanamalar olağan kabul edilmez (ACOG, FAQ162):

• İki adet arasında kanama ya da lekelenme.
• Cinsel ilişkiden sonra kanama ya da lekelenme.
• Adet sırasında yoğun kanama.
• Her zamankinden daha yoğun ya da daha uzun süren kanama.
• Menopozdan sonra herhangi bir kanama.

NHS de kanaman azalmak yerine artıyorsa aile hekimine başvurmanı ister. Son adetten 12 ay geçtikten sonra görülen her kanama, tek seferlik, az miktarda ya da pembe-kahverengi bir akıntı olsa bile kontrol edilmelidir. Bu kanama çoğu zaman ciddi bir nedene bağlı değildir ama kanser belirtisi olabileceğinden değerlendirme gerekir (NHS, Symptoms). NICE’ın kanser şüphesi kılavuzu, 55 yaş ve üzerinde açıklanamayan menopoz sonrası kanamada endometrium (rahim iç zarı) kanseri için ivedi sevk önerir (NICE NG12, 1.5.12). Sağlık Bakanlığı da menopoz öncesi ve sonrası düzensiz kanamaların olağan kabul edilmemesini ve mutlaka doktora başvurulmasını ister (HSGM). Menopozdan sonra görülen kanamalar için ayrıntılı bilgi menopoz sonrası kanama sayfasında.

Başka ne olabilir?

ACOG, anormal kanamanın olası nedenleri arasında polipleri (rahim duvarında ya da rahim ağzında gelişen iyi huylu büyümeler), endometrium atrofisini (rahim iç zarının incelmesi), endometrium hiperplazisini (rahim iç zarının aşırı kalınlaşması) ve endometrium kanserini sayar (ACOG, FAQ162). Hiperplazi kanser değildir ama bazı durumlarda kansere yol açabilir; bu yüzden nedeni bulmak önemlidir.

Bunların dışında akla gelmesi gereken birkaç durum daha var:

• Gebelik: Döngüler düzensiz olsa da perimenopozda gebelik mümkündür (The Menopause Society, Perimenopause).
• Hormonal yöntemler: Hormonal doğum kontrolü ya da yoğun adet kanaması için kullanılan hormonal tedaviler, adet örüntüsünü değiştirdiği için geçişi fark etmeyi zorlaştırır (NHS, Symptoms; NICE NG23, 1.3.2).
• 40 yaşından önce: Bu yaşta adetlerin seyrekleşmesi ya da kesilmesi NICE kılavuzunda ayrı ele alınır. Değerlendirme belirtilere ve 4–6 hafta arayla alınan iki kan örneğinde FSH düzeyine dayanır; tek bir kan testiyle karar verilmez (NICE NG23, 1.7.2–1.7.3).

Kendin neyi kaydedebilirsin?

Hekimin soracağı soruların çoğu birkaç basit kayıtla cevaplanır:

• Her adetin başladığı ve bittiği gün.
• Kanamanın yoğunluğu: günde kaç ped ya da tampon değiştirdiğin, pıhtı olup olmadığı.
• Adet dışındaki lekelenme günleri ve cinsel ilişki sonrası kanama.
• İki adet arasındaki gün sayısı.
• Sıcak basması, gece terlemesi gibi eşlik eden belirtiler.

Kaydı en az birkaç döngü boyunca tutmak, tek bir ayın yanıltıcı olmasını önler. STRAW+10 da tek bir düzensiz döngüye değil, 10 döngü içinde yinelenen farka bakar (Harlow ve ark., 2012).

The Menopause Society, kanama değişikliklerini bir takvimde ya da telefon uygulamasında izleyip bir sağlık profesyoneliyle konuşmayı önerir (The Menopause Society, Perimenopause).

Doktorda ne beklemeli, ne sormalı?

Hekim önce öyküne ve kayıtlarına bakar, muayene eder. ACOG, anormal kanamanın nedenini araştırmak için pelvik ultrason, rahim iç zarından örnek alma (biyopsi) ya da rahme sıvı verilerek yapılan özel bir ultrason (sonohisterografi) gibi incelemelerden söz eder (ACOG, FAQ162). Hangisinin gerekli olduğuna hekimin karar verir.

Görüşmede şunları sorabilirsin:

• Bu örüntü perimenopozla uyumlu mu, yoksa başka bir neden araştırmak gerekir mi?
• Hangi kanama değişikliğinde sizi beklemeden aramalıyım?
• Bir inceleme gerekiyorsa hangisi ve neden?
• Kayıtlarımdaki örüntü hangi evreye daha çok uyuyor?
• Doğum kontrolüne ne zamana kadar devam etmeliyim?

Bu sayfa ilaç ya da tedavi önermez; seçenekleri hekiminle konuşmalısın.