Eklem ve kas ağrısı: menopozla ilgisi var mı?

Ne hissedilir?

Menopoza geçişte pek çok kişi eklemlerinin daha çok ağrıdığını, sabahları tutulduğunu ya da kaslarının sızladığını fark eder. Dizler, eller, omuzlar, kalça ya da bel ağrıyabilir. Bazen belli bir eklem değil, bütün beden yorgun ve ağrılı hissedilir.

Tıpta eklem ağrısına “artralji” denir. Eklemde şişlik ya da iltihap olmadan da eklem ağrıyabilir.

NHS, kas ağrılarını ve eklem ağrılarını menopoz ve perimenopoz belirtileri listesinde sayar (NHS, Symptoms). The Menopause Society de hafif eklem ağrı ve sızılarını menopoz çevresinde görülebilen değişiklikler arasında gösterir (The Menopause Society, Symptoms).

Ne kadar yaygın?

Bu soru küçük bir grubu ilgilendirmiyor. 2024 tarihli bir derleme, dünyada her yıl 47 milyondan fazla kadının menopoza geçiş dönemine girdiğini tahmin eder. Aynı derleme, menopoza geçen kadınların yüzde 70’inden fazlasının kas-iskelet belirtileri yaşadığını bildirir. Kas-iskelet, kas, kemik, eklem ve bağ dokusunu kapsayan sistem demektir. Aynı derlemeye göre kadınların yaklaşık yüzde 25’i perimenopozdan menopoz sonrasına uzanan bu süreçte bu belirtilerden ciddi biçimde etkilenir (Wright ve ark., 2024).

Yazarlar, bu belirtilerin çoğu zaman fark edilmediğini vurgular. Eklem ağrısı, kas kütlesi kaybı, kemik yoğunluğu kaybı ve kireçlenmenin (osteoartrit) ilerlemesi gibi sorunları tek bir çatı altında toplamayı önerirler. Bunun için “menopozun kas-iskelet sendromu” adını kullanırlar (Wright ve ark., 2024). Amaç, bu yakınmaların menopozla ilişkisini hem kadınların hem hekimlerin daha kolay görmesidir.

Neden olur?

Aynı derleme, bu belirtilerin büyük ölçüde östrojen düzeyindeki dalgalanma ve düşüşle ilişkili olduğunu belirtir. Kas, kemik ve eklem dokusu bu değişimden etkilenir (Wright ve ark., 2024).

Eklem ve kas ağrısı çoğu zaman tek başına gelmez. ABD’deki SWAN çalışmasında 3.289 kadının yıllar boyunca bildirdiği belirtiler incelendi. Ağrı; sıcak basması, yorgunluk ve uyku bozukluklarıyla aynı belirti kümelerinde birlikte görüldü (Harlow ve ark., 2017). Kötü uyuduğun dönemlerde ağrının daha belirgin olduğunu fark edebilirsin. Uyku tarafını ayrıca anlattık: Menopozda uykusuzluk.

Aynı çalışma bir şeye daha dikkat çeker: belirtilerin bir bölümü menopozdan önce, orta yaşın başında zaten vardı ve birçok kadında yıllar içinde benzer kaldı (Harlow ve ark., 2017). Yani her ağrıyı yalnızca menopoza bağlamak doğru olmayabilir.

Gündelik hayata etkisi

Eklem ve kas ağrısı “hafif bir sızı” gibi görünse de hayatı belirgin biçimde etkileyebilir. Wright ve arkadaşları, bu kas-iskelet değişikliklerinin yaşam kalitesi üzerinde önemli etkileri olduğunu, kişisel ve maddi yükünün de küçük olmadığını vurgular (Wright ve ark., 2024).

SWAN çalışmasında da birçok alanda belirgin belirti yaşayan kadınlar, sağlıklarını daha az belirti yaşayanlara göre daha sık “orta” ya da “kötü” olarak değerlendirdi. Bu yoğun belirti gruplarında olmak; maddi zorluk, fazla kilo ve sigara kullanımıyla güçlü biçimde ilişkiliydi (Harlow ve ark., 2017).

Bu bulgular sana bir şey söyler: ağrını küçümsemene gerek yok. Merdiven çıkmak, uzun süre ayakta durmak, çocuk ya da torun kucağa almak eskisinden zor geliyorsa bunu hekimine anlatmaya değer. Ağrının ne kadar sık olduğunu ve neleri yapmanı engellediğini somut örneklerle söylemek, görüşmeyi daha verimli kılar.

Kemikler ne durumda?

Ağrı ile kemik erimesi (osteoporoz) aynı şey değildir. Ama ikisi aynı dönemde gündeme gelir. NHS, kemik yoğunluğu kaybını da menopoz belirtileri arasında sayar ve bunun kemik erimesine yol açabileceğini belirtir (NHS, Symptoms). Bu konuyu ayrı bir rehberde anlattık: Kemik sağlığı ve menopoz.

Başka ne olabilir?

Eklem ağrısının menopoz dışında da pek çok nedeni vardır. NHS şunları sayar (NHS, Joint pain):

• Burkulma ve zorlanmalar
• Kireçlenme (osteoartrit)
• Eklem çevresindeki sıvı keselerinin iltihabı (bursit)
• Romatoid artrit: bağışıklık sisteminin eklemlere saldırdığı bir hastalık
• Gut: kanda yüksek ürik asidin eklemde birikmesi
• Eklem enfeksiyonu (septik artrit)

NHS, kendi kendine tanı koymaya çalışmamanı, endişeliysen aile hekimine görünmeni önerir (NHS, Joint pain). Bu ayrım hekim muayenesiyle, gerekirse kan tahlili ya da görüntüleme gibi tetkiklerle yapılır. Menopoz döneminde olman, başka bir eklem hastalığının da aynı anda başlamayacağı anlamına gelmez.

Bazı işaretler menopozla açıklanamaz. Eklemin çevresinin şişip ısınması bir enfeksiyon işareti olabilir. Ateş, titreme ya da kendini genel olarak kötü hissetme de aynı şekilde dikkat ister (NHS, Joint pain). Tek bir eklemde ani ve şiddetli başlayan ağrı, açıklanamayan kilo kaybı ya da belirgin halsizlik de değerlendirme gerektirir.

Kendin neyi gözlemleyebilirsin?

Hekime giderken şu bilgiler işe yarar:

• Hangi eklemler ağrıyor? Tek taraf mı, iki taraf mı?
• Ağrı ne zaman başladı? Her gün mü, bazı günler mi?
• Sabah kalktığında sertlik oluyor mu? Kaç dakika sürüyor?
• Eklemde şişlik, sıcaklık ya da kızarıklık var mı?
• Ağrı uykunu ya da gündelik işlerini bozuyor mu?
• Kötü uyuduğun günlerde ağrı artıyor mu?
• Adet düzeninde değişiklik var mı?

Sabah sertliğinin süresi özellikle önemlidir. NHS, uyandıktan sonra 30 dakikadan uzun süren sertliği hekime başvurma nedenleri arasında sayar (NHS, Joint pain).

Günlük hayatta neler fark yaratabilir?

NHS, eklem ağrısında eklemi dinlendirmeyi ama hareketi tamamen bırakmamayı önerir. Sargıya sarılmış bir buz torbasını 2–3 saatte bir, en fazla 20 dakika uygulamayı da sayar. Uzun vadede fazla kiloyu vermeyi, dengeli beslenmeyi, düzenli egzersiz yapmayı ve sigara içmemeyi önerir (NHS, Joint pain).

Menopoz döneminde kemikler için NHS; yürüyüş, koşu ya da dans gibi ağırlık taşıyan egzersizleri ve ağırlık kaldırma gibi direnç egzersizlerini önerir. Süt, yoğurt ve kara lahana gibi kalsiyum kaynaklarını içeren sağlıklı beslenmeyi, cildin biraz güneş görmesini, sigarayı bırakmayı ve alkolü azaltmayı da sayar (NHS, Things you can do).

Ağrın varsa hangi egzersizin sana uygun olduğunu önce hekiminle ya da bir fizyoterapistle konuşmak iyi olur. Bu sayfa ağrı için ilaç ya da takviye önermez; seçenekler hekimle konuşulur.

Doktora ne zaman gitmeli?

NHS, şu durumlarda aile hekimine başvurmanı önerir: ağrı gündelik işlerini ya da uykunu bozuyorsa, ağrı ya da şişlik artıyorsa veya tekrar ediyorsa, evde iki hafta önlem aldığın hâlde düzelmiyorsa ve sabah sertliği yarım saatten uzun sürüyorsa (NHS, Joint pain).

Görüşmede ağrının menopoza geçişle uyumlu olup olmadığını, romatizmal bir hastalık için tetkik gerekip gerekmediğini ve kemik sağlığının değerlendirilmesi gerekip gerekmediğini sorabilirsin.