Menopoz kalp sağlığını neden etkiler?

Kalp ve damar hastalıkları, dünyada hem kadınlarda hem erkeklerde ölüm nedenlerinin başında gelir (The Menopause Society, Heart Health). Buna rağmen kalp hastalığı çoğu zaman “erkek hastalığı” gibi düşünülür. Kadınlar kendi risklerini hafife alabilir.

Östrojen (kadınlık hormonu), genç kadınlarda kalp hastalığına karşı koruyucu bir rol oynar (womenshealth.gov, Heart attack and women). Menopoza geçişte östrojen azaldıkça bu koruma da azalır. Amerikan Kalp Derneği’nin 2020 tarihli bilimsel bildirgesi, menopoza geçişi kalp ve damar hastalığı riskinin hızlandığı bir dönem olarak tanımlar. Bildirgeye göre bu dönemde beden yapısında, kan yağlarında ve damar sağlığını gösteren ölçümlerde olumsuz değişimler görülür. Bildirge bu dönemi, önleyici adımlar için kritik bir pencere olarak görür (El Khoudary ve ark., 2020).

Bu yıllar çoğu kadın için yoğun geçer. İş, çocuklar, yaşlanan anne babanın bakımı derken kendi sağlığı listenin sonuna düşebilir. Sıcak basması, uykusuzluk ve çarpıntı gibi belirtiler de kalple ilgili kaygıyı artırabilir ya da tam tersine “nasılsa menopozdandır” diye önemsenmeyebilir. Her iki durumda da en sağlıklı yol, ölçümlere dayanarak konuşmaktır.

Bu bilgi korkutmak için değil. Tersine, risk etkenlerinin çoğu ölçülebilir ve izlenebilir. Erken fark etmek, hekiminle birlikte zamanında konuşabilmek demektir.

Menopozda kolesterol yükselir mi?

Evet, yükselebilir. Amerika’da binlerce kadını yıllarca izleyen SWAN çalışması, orta yaştaki kadınlarda kalp risk etkenlerinin yaşlanmayla mı, yoksa menopozla mı değiştiğini araştırdı. Ölçülen etkenler arasında yalnız toplam kolesterol, LDL kolesterol ve apolipoprotein B (kötü kolesterolü taşıyan bir protein) son adet çevresindeki bir yıllık dönemde belirgin bir artış gösterdi. Araştırmacılar kadınların son adet döneminde kan yağlarında kendine özgü bir artış yaşadığı sonucuna vardı (Matthews ve ark., 2009).

The Menopause Society de kolesterol düzeylerinin menopozdan sonraki ilk yıllarda arttığını belirtir. Yüksek LDL kolesterol, damar duvarında plak birikmesine yol açabilir ve kalp hastalığının başlıca risk etkenlerindendir (The Menopause Society, Heart Health).

Yüksek kolesterol kendini belli etmez. Ne ağrı yapar ne de başka bir belirti verir. Düzeyini öğrenmenin tek yolu kan tahliliyle ölçmektir.

Menopoz tansiyonu yükseltir mi?

Tansiyon orta yaşta sık yükselir. Ancak SWAN çalışmasında tansiyon dahil diğer risk etkenleri, son adet çevresinde ani bir sıçrama yerine yaşla birlikte düzenli artan bir seyir izledi (Matthews ve ark., 2009). Yani menopoz döneminde tansiyonun yükselmesi sık görülür, ama bunun ne kadarının menopozdan, ne kadarının yaştan kaynaklandığı her zaman ayrılamaz.

Nedeni ne olursa olsun yüksek tansiyon önemlidir. The Menopause Society, 120/80 mm Hg’nin altını normal, düzenli olarak 130/80 mm Hg ve üzerini yüksek tansiyon olarak tanımlar (The Menopause Society, Heart Health). Yüksek tansiyon çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Bu yüzden “kendimi iyi hissediyorum” demek tansiyonunun normal olduğu anlamına gelmez. Tansiyonunu bilmenin tek yolu düzenli aralıklarla ölçtürmektir.

Erken menopoz kalp riskini nasıl etkiler?

Erken menopoz, kalp ve damar hastalıkları için bilinen bir risk etkenidir (The Menopause Society, Heart Health). Birçok gözlemsel çalışmanın verilerini birleştiren büyük bir analizde, 50–51 yaşında menopoza girenlerle karşılaştırıldığında 40 yaşından önce menopoza girenlerde kalp ve damar olayı riski yaklaşık 1,55 kat, 40–44 yaş arasında girenlerde yaklaşık 1,3 kat daha yüksekti. Bu kadınlarda özellikle 60 yaşından önce ölümcül olmayan kalp ve damar olaylarının riski artmıştı (Zhu ve ark., 2019).

Erken menopozun ne anlama geldiği ve hangi adımların konuşulabileceği için erken menopoz yazısına bakabilirsin. Ameliyatla yumurtalıkların alınması gibi durumlar da menopozu erkene çekebilir. Böyle bir öykün varsa kalp sağlığını hekiminle ayrıca konuş.

Menopozda hangi risk etkenleri izlenir?

Aşağıdaki tablo, kalp sağlığı açısından konuşulan başlıca etkenleri özetler.

Risk etkeni Menopozla nasıl değişir Ne izlenir
LDL ve toplam kolesterol Son adet çevresinde belirgin artış (SWAN) Kan yağları tahlili
Tansiyon Yaşla birlikte artar; çoğu zaman belirti vermez Düzenli tansiyon ölçümü
Kan şekeri Orta yaşta önem kazanır Açlık kan şekeri ya da hekimin uygun gördüğü test
Bel çevresi ve kilo Yağ karın bölgesine yerleşme eğiliminde Bel çevresi ve kilo ölçümü
Erken menopoz Kalp ve damar riskini artırır (Zhu ve ark.) Menopoz yaşını hekime söylemek

The Menopause Society; düzenli kolesterol tahlilinin, şeker hastalığı için yapılan testlerin, tansiyonun, kilonun ve kan şekerinin takip edilmesi gereken başlıca etkenler olduğunu belirtir (The Menopause Society, Heart Health). Bu ölçümlerin ne sıklıkla yapılacağı yaşına, aile öyküne ve önceki sonuçlarına göre değişir; bunu hekiminle birlikte belirlersin.

Yaşam tarzı da bu tablonun parçasıdır. Dengeli beslenme, düzenli hareket, sigarayı bırakmak ve iyi uyku kalp sağlığını destekleyen genel adımlardır. Beslenme tarafı için menopozda beslenme yazısı kaynakların ne dediğini özetler.

Menopozda kalp çarpıntısı neden olur?

NHS, kalbin daha hızlı, daha yavaş ya da daha belirgin atması olarak tarif edilen çarpıntıyı menopoz belirtileri arasında sayar. Sıcak basması sırasında da çarpıntı hissedilebilir. Çarpıntı çoğu zaman zararsızdır, ama NHS çarpıntı için hekime başvurmayı önerir. Ayrıntılar için çarpıntı yazısına bakabilirsin.

Kadınlarda kalp krizi belirtileri farklı olabilir mi?

Evet. Kalp krizinin hem kadınlarda hem erkeklerde en sık belirtisi göğüste ve üst bedende ağrı ya da rahatsızlıktır. Ancak nefes darlığı ve bulantı gibi diğer belirtiler kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür (womenshealth.gov, Heart attack and women). Bu yüzden kadınlar belirtilerini bazen yorgunluğa, kaygıya ya da mide rahatsızlığına bağlayıp yardım istemeyi geciktirebilir.

NHS kalp krizi belirtileri arasında şunları sayar (NHS, Heart attack: symptoms):

  • Göğüste ezici ya da sıkıştırıcı ağrı; kola, boyna ya da çeneye yayılabilir
  • Nefes darlığı
  • Bulantı ya da kusma
  • Göğüste yanma, şişkinlik gibi hazımsızlığa benzeyen belirtiler
  • Terleme

Bu belirtilerden biri ani başladıysa 112’yi ara. NHS, böyle bir durumda kendi aracını kullanarak hastaneye gitmemeyi önerir. Yardım beklerken dizlerin bükülü ve sırtın destekli biçimde oturarak dinlenmen önerilir (NHS, Heart attack: symptoms).

Kalp sağlığın için hekimine ne sorabilirsin?

  • Tansiyonumu ne sıklıkla ölçtürmeliyim?
  • Kolesterol ve kan şekeri tahlilim ne zaman yapılmalı?
  • Menopoz yaşım ve aile öyküm kalp riskimi nasıl etkiliyor?
  • Çarpıntılarımın başka bir nedeni olabilir mi?

Bu sayfa tedavi seçeneklerini anlatmaz. Tansiyon ve kolesterolle ilgili seçenekleri hekiminle konuşmalısın.